punTaal

scherp in formuleren

Hilma Bruinsma

punTaal staat voor:

scherp formuleren en strak in aanpak. Heldere taal en een directe benadering vormen de basis voor kernachtige resultaten.

 

punTaal is de noemer waaronder ik vanaf 2011 mijn eigen boeken uitgeef en literair actief ben. Op beide fronten gaan beschouwing en analyse vooraf aan passende actie. Filosofie: het leven is te mooi en te kort om tijd en energie te verspillen aan half werk.

Taboe in het theemeubel

Keerkring of rondwaren in tijd

Tijd Terug

Hilma Bruinsma

schrijver, dichter, eigenaar punTaal

17 February, 2022
Hilma Bruinsma

Blog 115: Resultaten van het onderzoeksprogramma ODGOI in de nieuwsbrief, excuus van Premier Rutte, regering neemt de verantwoordelijkheid, link naar NOS De strijd om Indonesië (17 februari 2022)

Resultaten van het onderzoeksprogramma (bron nieuwsbrief van ODGOI)

De Nederlandse regering en militaire leiding tolereerden doelbewust het stelselmatig en wijdverbreid gebruik van extreem geweld door Nederlandse militairen in de oorlog tegen de Republiek Indonesië.

Op 17 februari zijn de resultaten van het onderzoeksprogramma gepresenteerd.

Aanleiding van het onderzoek

In 1969 verklaarde Indië-veteraan Joop Hueting in een opzienbarend televisie-interview dat hij en andere militairen tijdens hun diensttijd in Indonesië oorlogsmisdaden hadden gepleegd. De regering liet vervolgens een summiere archiefinventarisatie uitvoeren en kwam op grond daarvan tot de conclusie dat zich tijdens de oorlog in de jaren 1945-1949 weliswaar ‘excessen’ hadden voorgedaan, maar ‘dat de krijgsmacht als geheel zich in Indonesië correct heeft gedragen’. Dat regeringsstandpunt uit 1969 is sindsdien niet herzien.

De laatste jaren kwamen er evenwel steeds sterkere aanwijzingen, onder meer op basis van rechtszaken, mediaberichten en historisch onderzoek, dat Nederlandse militairen zich op grotere schaal bedienden van extreem geweld dan toen en ook later officieel van Nederlandse kant is toegegeven. Vanuit de samenleving en de wetenschap werd aangedrongen op verder onderzoek naar het optreden van de krijgsmacht. Begin 2017 besloot de regering 4,1 miljoen euro ter beschikking te stellen ter ondersteuning van het gezamenlijk onderzoeksprogramma van KITLV, NIMH en NIOD. 

Conclusies

De onderzoekers komen tot de conclusie dat het standpunt van 1969 onhoudbaar is. Precieze cijfers van misdrijven en aantallen slachtoffers zijn niet te geven. Wel blijkt uit de bronnen dat extreem geweld van de kant van de Nederlandse krijgsmacht niet alleen wijdverbreid was, maar vaak ook bewust werd ingezet. Dit werd op alle niveaus – politiek, militair en justitieel – getolereerd. De reden daarvoor was dat Nederland de Republiek Indonesië – die op 17 augustus 1945 de onafhankelijkheid had uitgeroepen – koste wat kost wilde verslaan en bereid was vrijwel alles aan dit doel ondergeschikt te maken. Daarbij werden nadrukkelijk ook toen geldende ethische grenzen overschreden.

Nederland voerde uiteindelijk een uitzichtloze oorlog die steeds gewelddadiger werd. Van   Indonesische kant werd een harde guerrilla gevoerd. Alle gewapende partijen pasten in deze oorlog vormen van extreem geweld toe. Het hevige geweld in de vroegste fase van de Indonesische revolutie, tegen, onder meer, Indische Nederlanders en Molukkers – in Nederland bekend als de ‘Bersiap-periode’ – speelde wel een rol in de dynamiek van het geweld, maar was niet de reden voor de militaire herbezetting. 

Tijdens de oorlog gebruikte de Nederlandse krijgsmacht veelvuldig en structureel extreem geweld, in de vorm van buitenrechtelijke executies, mishandeling en marteling, detentie onder inhumane omstandigheden, brandstichting van huizen en dorpen, diefstal en vernieling van goederen en levensmiddelen, disproportionele luchtaanvallen en artilleriebeschietingen, en veelal willekeurige massa-arrestaties en -interneringen.

De Nederlandse krijgsmacht was als instituut verantwoordelijk voor het toegepaste geweld, inclusief het extreme geweld. Zij opereerde echter in nauwe samenspraak met en onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse regering. Politici in Nederland, gesteund door hun aanhang, gaven weinig aandacht aan het extreme geweld en namen er in feite ook geen verantwoordelijkheid voor. Ze konden zich die houding veroorloven omdat er een breed maatschappelijk draagvlak was voor de oorlogvoering. Bovendien werden zij in de samenleving – waaronder de media – nauwelijks kritisch gevolgd. De geografische, maar vooral de mentale afstand speelde hierbij een belangrijke rol. Kennelijk hanteerden de betrokken Nederlanders, op alle niveaus, als vanzelfsprekend afwijkende maatstaven voor de koloniën en koloniale ‘onderdanen’. 

Het onderzoek heeft uitgewezen dat het overgrote deel van de verantwoordelijken aan Nederlandse kant – politici, officieren, ambtenaren, rechters en andere betrokkenen – wel degelijk kennis had of kon hebben van het stelselmatig gebruik van extreem geweld, maar in gezamenlijkheid bereid was dit te tolereren, te rechtvaardigen, te verhullen en onbestraft te laten. Dit alles met het oog op het hogere doel, om de oorlog tegen de Republiek Indonesië te winnen en zelf de regie te voeren over het proces van dekolonisatie. Op alle niveaus was er bereidheid de geschreven en ongeschreven rechtsregels en het eigen rechtsgevoel opzij te zetten. 

De Nederlandse onderschatting en verwerping van de breed gesteunde Indonesische onafhankelijkheidsbeweging was gebaseerd op een diepgewortelde koloniale mentaliteit. Politici, militairen en bestuurders in de kolonie én in Nederland waren overtuigd van de Nederlandse superioriteit en lieten zich in hun streven naar beheersing van Indonesië vooral leiden door economische en geopolitieke motieven en het idee nog een missie in de ‘Oost’ te hebben en daar onmisbaar te zijn. Die houding leidde tot cruciale inschattingsfouten, zowel militair als politiek; ook internationaal kwam Nederland sterk geïsoleerd te staan.

De uiteindelijke formele overdracht van de soevereiniteit – op 27 december 1949 – vloeide voort uit sterke pressie van de internationale gemeenschap en het besef dat de oorlog niet gewonnen kon worden. Nadien zou politiek Den Haag de oorlog, en zeker vragen rond extreem geweld, zoveel mogelijk buiten de politieke arena blijven houden, zowel om het eigen falen te maskeren als om de Indiëveteranen, de Indische Nederlanders en de Molukkers te ontzien. Het kwam daarbij goed uit dat Indonesië geenszins aandrong op onderzoek. Die opstelling veranderde slechts met horten en stoten; het duurde lang voordat er in de Nederlandse samenleving meer ruimte kwam om kritisch te reflecteren op deze episode, die zo slecht past bij het diepgeworteld rooskleurige nationale zelfbeeld.

Samenvatting van de resultaten

U kunt hier een samenvatting van het onderzoek en de resultaten vinden. Een uitgebreide samenvatting van de resultaten van alle deelonderzoeken en het programma als geheel leest u in het slotwerk.

Boeken

Bij uitgeverij Amsterdam University Press (AUP) verschijnen vanaf 17 februari 2022 twaalf publicaties die voortkomen uit het onderzoeksprogramma. De publicaties verschijnen als e-book en paperback, en zullen ook gratis online beschikbaar worden gesteld (open access). U kunt alle titels en verschijningsdata vinden op de website van AUP.

Vragen

Heeft u inhoudelijke vragen over dit onderzoek? Stel ze per mail via info@ind45-50.nl wij beantwoorden die uiteraard graag. Mail ons via info@ind45-50.nl. Wij hebben hier de meest gestelde vragen op een rijtje gezet.

Einde nieuwsbrief ODGOI

Terugkijken Presentatie ODGOI zie link in blog 114

Dezelfde avond op 17 februari 2022 maakt Premier Rutte excuses, de Nederlandse regering neemt de verantwoordelijkheid

Met de excuses van Premier Rutte aan de inwoners van Indonesië en aan groepen die in Nederland met deze geschiedenis te maken hebben, inclusief de veteranen die zich als goed militair hebben gedragen, neemt de regering de verantwoordelijkheid op zich.

Zie NOS De strijd om Indonesië via deze link met o.a. de excuses. en de bijdrage van Azarja Harmanny en Hilma. Voor foto’s van de opnames zie blog 114

15 February, 2022
Hilma Bruinsma

Blog 114: Terugkijken online presentatie ODGOI, eerste vijf publicaties online, opnames NOS De Strijd om Indonesië met Azarja Harmanny en Hilma Bruinsma in NIOD (17 februari, update 7 maart 2022)

Archiefdozen met de brieven van Taboe in het theemeubel in het NIOD
Onderzoeker Azarja Harmanny refereert aan
de brieven van Taboe in het theemeubel in de publicaties
Grof geschut en Over de grens

Terugkijken livestream presentatie ODGOI 17 februari 2022

Heeft u de presentatie van de onderzoeksresultaten op 17 februari gemist, of wilt u deze nogmaals bekijken? De opnames van de livestream zijn nu beschikbaar. U vindt ze hier. Op deze pagina vindt u ook een samenvatting van de resultaten. De opnames zijn in het Nederlands en in het Engels te bekijken. 

Programma online presentatie

De presentatie is in handen van Mariëtte Wolf, programmaleider van het onderzoeksprogramma.
Na een inleiding op het onderzoeksprogramma door de voorzitter van de programmadirectie Frank van Vree worden de resultaten van alle deelprojecten gepresenteerd.
Sommige presentaties zijn live, andere hebben de vorm van een korte film.
Journalist Hans Goedkoop interviewt de onderzoekers over de resultaten van hun onderzoek.
Nederlandse en Indonesische onderzoekers die aan het onderzoeksprogramma hebben gewerkt zullen in deze uitzending de resultaten van alle deelonderzoeken presenteren.

Na de presentaties van de projecten zullen Gert Oostindie, Ben Schoenmaker en Frank van Vree, de verantwoordelijke programmadirecteuren van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, uitvoerig ingaan op de belangrijkste conclusies van het onderzoeksprogramma.

Programma
9:00 Welkomstwoord door Mariëtte Wolf
9:05 Inleiding op het onderzoeksprogramma door Frank van Vree
9:15 De inlichtingendiensten tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog – interview met Rémy Limpach
9:25 Regiostudies en de Nederlands- Indonesische samenwerking – presentatie door Ireen Hoogenboom, Abdul Wahid, Yulianti en Martijn Eickhoff
9:40  De bersiap en het extreme geweld in de eerste fase van de Indonesische revolutie – met Esther Captain en Onno Sinke
9:50 Het optreden van de Nederlandse justitie tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog -met Esther Zwinkels

10:00 Zware wapens in de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog –met Azarja Harmanny

10:15  Getuigen & Tijdgenoten – een gefilmd portret van het project, door Fridus Steijlen en Eveline Buchheim
10:25  Onderzoekers beantwoorden vragen uit het publiek
10:30  Pauze 10:45  Het rapport Van Rij & Stam – een clip met Maarten van der Bent.
10:50  Politiek en bestuur – Den Haag en Batavia – interview met Peter Romijn en Remco Raben
11:05 Internationale visies op de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog – een gesprek met Jeroen Kemperman, Emma Keizer en Tom van den Berge
11:15 De nasleep van de oorlog 1950-2021 – korte film met Meindert van der Kaaij
11:25 Nederlands, Brits en Frans extreem geweld in vergelijkend perspectief, 1945-1962 – een video, gevolgd door een interview met Thijs Brocades Zaalberg en Bart Luttikhuis
11:35 Onderzoekers beantwoorden vragen uit het publiek
11:45 Pauze

12:00 Conclusies van het onderzoeksprogramma door Gert Oostindie, Ben Schoenmaker en Frank van Vree

Aansluitend persconferentie

Heeft u vragen over dit onderzoek? Die beantwoorden wij uiteraard graag. Mail ons via info@ind45-50.nl. Wij hebben hier de meest gestelde vragen op een rijtje gezet.


EERSTE VIJF PUBLICATIES ONLINE en de Aanbiedingsbrochure publicaties ODGOI
Bij uitgeverij Amsterdam University Press (AUP) verschijnen vanaf februari 2022 twaalf publicaties die voortkomen uit het onderzoeksprogramma Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945-1950. Bekijk hier de aanbiedingsbrochure van de uitgever (in het Nederlands).

De publicaties verschijnen zowel digitaal (open access en e-book) als in boekvorm.

Lees de eerste boeken nu gratis online
De eerste vijf publicaties die voortkomen uit het onderzoeksprogramma, Over de grens, Sporen van betekenis, Een kwaad geweten, Van Rij en Stam en Diplomatie en geweld, zijn nu gratis (open access) te lezen. Ga daarvoor via bovenstaande links naar de pagina van het boek en druk daar op de knop ‘download op open access platform’. U kunt de boeken online lezen of als PDF downloaden. De Engelse vertaling van Over de grens, Beyond the Pale, is ook via deze weg digitaal beschikbaar. 

De overige boeken zullen na publicatie ook via open access gratis te lezen zijn. Houd voor de verschijningsdata en de links naar de open access boeken de website van Amsterdam University Press in de gaten. De boeken blijven uiteraard ook in gedrukte versie beschikbaar.
Einde bron nieuwsbrief ODGDI

Hilma in het NIOD

Opname in het NIOD met Azarja en Hilma als onderdeel van de uitzending

PERSBERICHT NOS De strijd om Indonesië  uitzending op 17 februari, 22.18 uur, NPO2

8 Februari zijn er voor het programma NOS De strijd om Indonesië opnames gemaakt in het NIOD met Azarja Harmanny en mij.

Azarja Harmanny, wetenschappelijk onderzoeker bij het NIMH (Nederlands Instituut voor Militaire Historie) draagt met zijn onderzoek bij aan ODGOI.

Hij verwijst in zijn publicaties naar de brieven en blogs van Taboe in het theemeubel, zo ook in zijn boek Grof geschut en het overzichtsboek Over de grens. Lees ervover in blog 101 en blog 98.

Tijdens de presentatie van OGDOI komt hij om 10.00 uur aan het woord met Zware wapens in de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog.

Op 8 februari zien Azarja en ik elkaar voor het eerst. Het is heel fijn kennis te maken. Azarja leest in het Archief de brieven met citaten die hem bij zijn onderzoek opvielen. Om de juiste brieven te pakken te krijgen helpen drie archiefmedewerkers deze naar voren te halen.

Om 10.00 uur beginnen de opnames eerst met Hilma, later sluit Azarja aan.

Overzichtsfoto’s door Marieke de Vries (redacteur)
Hilma, Gert Aasman (geluid) en verslaggeefster Mélinde Kassens
Gert Aasman (geluid), Mélinde Kassens (verslag), Lars Verkerk (camera)
Marieke de Vries en Gert Aasman
Lars Verkerk en Hilma (foto Marieke)
Azarja loopt met Marieke mee naar boven
Foto’s Marieke de Vries

In de ruimte waar de opname gemaakt wordt, komen een stapel brieven en foto’s voor het eerst samen op een tafel te liggen. De brieven lagen achter slot en grendel in het theemeubel, de fotoboeken lagen in het dressoir en konden ingezien worden.

Foto’s en brieven worden zorgvuldig neergelegd

Azarja en ik nemen foto’s door, hij ziet deze nu voor het eerst. Grote verrassing! Van een foto waar ik nog niet eerder van wist wat erop te zien was, ziet Azarja meteen dat het een foto is van nachtschieten met de kanonnen. Nu ik het weet begrijp ik niet waarom ik dat niet eerder ook zag. Je ziet het stof en kluitjes aarde op de grond omhoogkomen door de impact van de explosie.

Mijn vader bestelde 25 foto’s van het nachtschieten bij, bij mijn moeder. Tot  nu toe vond ik alleen een negatief. De foto van nu heb ik talloze keren in handen gehad en er blind overheen gekeken!

Zie ook blog 105, onder kopje Vertrek uit patrouillegebied rond Kasomàlang en blog 84 onder kopje Fotohandeltje.

Nachtschieten
Er komt heel wat bij kijken, na afloop eten we broodjes

Heel erg bedankt allemaal, het was een mooie en waardevolle ochtend!

Bekijk de uitzending via de link in blog 115